O danych i metodologii

Źródło danych

Dane pyłkowe pochodzą z Open-Meteo Air Quality API, które udostępnia prognozy stężeń pyłków z europejskiego modelu atmosferycznego CAMS (Copernicus Atmosphere Monitoring Service). Synchronizujemy je raz dziennie, wcześnie rano, dla blisko 2000 miejscowości w Polsce i zapisujemy we własnym cache - dzięki temu strona działa szybko, a przeglądarka nie odpytuje zewnętrznych serwisów.

Prognozy pyłkowe obejmują do 4 pełnych dni. Jako wartość dzienną przyjmujemy maksymalne godzinowe stężenie danego dnia - to podejście ostrożne, korzystniejsze dla alergika niż średnia.

Wszystkie daty i doby liczymy w polskiej strefie czasowej (Europe/Warsaw). Publikujemy tylko pełne doby, dla których model zwrócił każdą godzinę należącą do lokalnej doby dla wszystkich pięciu mierzonych alergenów. Taka doba ma zwykle 24 godziny, a przy zmianie czasu odpowiednio 23 lub 25. Niepełną dobę pomijamy zamiast obliczać z niej zaniżone maksimum lub zamieniać brakujące wartości na zera. Liczbowe zero pozostaje prawidłowym odczytem. Przy zerowym indeksie nie wskazujemy też „dominującego alergenu”. Gdy cała synchronizacja się nie powiedzie, prezentujemy ostatnie poprawnie pobrane dane z widocznym czasem ich aktualizacji.

Dzienny odczyt jakości powietrza pokazujemy tylko wtedy, gdy model zwrócił liczbowe wartości europejskiego AQI, PM2.5 i PM10 dla każdej godziny należącej do lokalnej doby - zwykle 24, a w dniach zmiany czasu 23 lub 25. Niepełną serię pomijamy zamiast przedstawiać ją jako dobry odczyt równy zero.

Kontekst zdrowotny: według badania GUS EHIS (2019) alergie zgłaszało ok. 8,4% dorosłych mieszkańców Polski (15+ lat, wobec 8,7% w edycji z 2014 r.). To statystyki chorobowości w populacji - nie wchodzą w skład indeksu ryzyka i nie opisują Twojego stanu zdrowia.

Dane o miastach (współrzędne, liczba mieszkańców) pochodzą z GeoNames (licencja CC-BY 4.0).

Listę najbliższych poradni alergologicznych wraz z liczbą oczekujących i średnim czasem oczekiwania pobieramy z NFZ - Informator o Terminach Leczenia. Dane są aktualizowane przez NFZ raz w miesiącu, a udostępniamy je jako informację publiczną na podstawie ustawy o otwartych danych.

Skąd pochodzi kalendarz pylenia

To osobne dane niż bieżące stężenia powyżej. Miesięczne sezony i szczyty w kalendarzu pylenia nie pochodzą z modelu prognostycznego, lecz z polskiej, recenzowanej aerobiologii - wieloletnich, wielomiastowych serii pomiarów pyłku publikowanych m.in. w czasopismach Aerobiologia, Acta Agrobotanica i Annals of Agricultural and Environmental Medicine oraz w corocznych raportach sezonowych w czasopiśmie Alergoprofil.

Przykładowe źródła, na których opieramy sezony i szczyty:

• Myszkowska i wsp. (2026), Scientific Reports - zmienność sezonów najważniejszych alergenów (8 miast, 2001-2020; m.in. olsza, brzoza, trawy).
• Puc i Kasprzyk (2013), Aerobiologia - sezony leszczyny i olszy.
• Grewling i wsp. (2014), Aerobiologia - sezon pylenia dębu w Poznaniu (1996-2011).
• Szczepanek i wsp. (2017), Aerobiologia - sezon pyłku sosnowatych w Krakowie.
• Piotrowska-Weryszko i Weryszko-Chmielewska (2014), Ann. Agric. Environ. Med. - kalendarz pyłkowy dla Lublina.

Jak czytać te daty: podajemy je z dokładnością do miesiąca, choć w badaniach są to sezony dzienne - „kwiecień-maj” oznacza więc, że sezon zaczyna się gdzieś w kwietniu i kończy w maju, a nie że trwa oba pełne miesiące. Jako miesiąc szczytu podajemy ten, w którym pomiary dają najwyższą miesięczną sumę pyłku - a nie ten, w którym najczęściej wypada pojedynczy dzień z rekordowym stężeniem. Dla traw te dwie miary wskazują różne miesiące. Dokładny przebieg zależy od regionu, roku i pogody, a data szczytu potrafi przesunąć się nawet o dwa tygodnie - to orientacja w skali kraju, nie prognoza na dany dzień.

Kształt sezonu zależy od rośliny i nie ma jednej reguły. U drzew wczesnowiosennych sezon jest krótki, a maksimum wypada wcześnie - brzoza w Lublinie osiąga je średnio siedem dni po starcie trzydziestodwudniowego sezonu. U traw jest odwrotnie: sezon trwa ponad trzy miesiące i ma dwie fale wysokich stężeń, przy czym mocniejsza przypada na przełom czerwca i lipca, a więc później. Dlatego pozycji szczytu nie wyprowadzamy z ogólnej zasady, tylko z pomiarów dla konkretnej rośliny.

Dwa wiersze z grupy traw czyta się inaczej niż pozostałe. Wiersz „Trawy” opiera się na polskich pomiarach pyłku, ale dotyczy całej rodziny naraz - mikroskopia nie rozróżnia gatunków traw, więc w Polsce nie istnieją pomiary stężeń dla pojedynczej trawy. Wiersze „Życica” i „Tymotka” opisują natomiast termin kwitnienia tych konkretnych roślin, ustalony z obserwacji fenologicznych w Polsce i krajach o zbliżonym klimacie - nie są to zmierzone stężenia ich pyłku.

Jak liczymy indeks ryzyka 0-100?

Stężenie pyłku (w ziarnach/m³) przeliczamy na skalę 0-100 według wzoru:

indeks = min(100, max(0, round(stężenie / wartość_referencyjna × 100)))

Wynik jest zaokrąglany do liczby całkowitej i obcinany do przedziału 0-100 (stężenia powyżej wartości referencyjnej pokazujemy jako 100). Wartość referencyjna każdego alergenu to nasze ustawienie produktowe inspirowane literaturą o progach nasilenia objawów - nie jest standardem klinicznym ani progiem diagnostycznym.

Jak agregujemy dane dla obszarów. Podsumowanie krajowe na stronie głównej to średnia ze wszystkich miejscowości - pokazuje typowy dzień w Polsce. Poziom województwa to maksimumz jego miejscowości, więc odpowiada na pytanie „czy gdziekolwiek w regionie jest źle”, a nie „jak jest przeciętnie”. Dlatego województwo bywa oznaczone jako ryzyko wysokie, choć w większości jego miejscowości jest niskie - w takim regionie warto sprawdzić konkretną miejscowość. Obie miary opisujemy przy wartościach, których dotyczą.

Ogólny indeks miasta to najwyższy indeks spośród wszystkich alergenów, a „dominujący alergen” wskazuje, który z nich odpowiada za ten wynik. Poziomy ryzyka:

• 0-25Niskie
• 26-50Umiarkowane
• 51-75Wysokie
• 76-100Bardzo wysokie

Czym jest Indeks Spacerowy?

Indeks Spacerowy (0-100) to autorski, orientacyjny wskaźnik GdziePyli. Liczymy go tak: zaczynamy od 100 − dzisiejszy indeks ryzyka, potem korygujemy o pogodę: opady ≥ 5 mm dodają 15 pkt (1-5 mm: 10 pkt), a wiatr ≥ 35 km/h odejmuje 18 pkt (20-35 km/h: 10 pkt). Progi opadów są dobowe - liczymy sumę opadów z całego dnia. Wynik obcinamy do przedziału 0-100. Deszcz zmywa pyłki z powietrza, silny wiatr je unosi. 100 oznacza świetne warunki na spacer, niski wynik - trudny dzień dla alergika. Bez danych pogodowych pokazujemy sam komponent pyłkowy i to zaznaczamy. To nie jest porada medyczna.

Ograniczenia

• To dane modelowe (prognostyczne), nie pomiary z lokalnych stacji aspiracyjnych - lokalnie stężenia mogą się różnić, np. przy koszonym trawniku albo kwitnącym drzewie pod oknem.
• Rozdzielczość modelu jest kilkukilometrowa; prognozę dla miasta liczymy dla jego współrzędnych centralnych.
• Indeks 0-100 to uproszczona interpretacja produktowa, która ma pomóc w szybkiej ocenie - nie jest standardem klinicznym.